Wyprysk to choroba objawiająca się powstawaniem zmian zapalnych skóry, zwykle silnie swędzących, pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak: alergeny zawarte w pożywieniu, związki chemiczne lub substancje pochodzenia biologicznego mające kontakt ze skórą, zakażenia grzybicze lub bakteryjne. Wyprysk dzieli się na kilka odmian różniących się nieco przebiegiem choroby, rozmieszczeniem i typem zmian skórnych i wywołującymi je czynnikami.



Wyprysk atopowy

Atopowe zapalenie skóry (potocznie „skaza białkowa”) zaczyna się zwykle we wczesnym dzieciństwie, z wiekiem łagodnieje. Spowodowane jest najczęściej uczuleniem na pokarmy, rzadziej na tzw. alergeny powietrznopochodne (pyłki roślin, roztocza). Może się ograniczać do swędzących, łuszczących się rumieni, umiejscowionych na ogół u niemowląt na policzkach, u nasady uszu, na grzbietach dłoni i nadgarstków, u starszych dzieci w zgięciach łokciowych, podkolanowych, na szyi, wokół oczu i ust. W cięższych przypadkach pojawiają się również drobne, punkcikowate grudki, które na skutek drapania przekształcają się w sączące strupy, a zmiany mogą rozprzestrzeniać się na inne obszary skóry.



Wyprysk kontaktowy

Może wystąpić w każdym wieku, a przyczyną jego jest nadwrażliwość na substancje stykające się ze skórą. W zależności od jej mechanizmu można podzielić go na wyprysk kontaktowy z podrażnienia (zmiany skórne pojawiają się w ciągu kilku-kilkunastu godzin po kontakcie z substancjami o działaniu typowo drażniącym, np. detergentami, związkami roślinnymi, a ich wystąpienie zależne jest od długości i masywności narażenia na czynnik szkodliwy) i wyprysk kontaktowy alergiczny (zmiany występują każdorazowo nawet po krótkim kontakcie z substancjami, które dla innych osób są bezpieczne, np. solami metali, olejkami eterycznymi, barwnikami, składnikami gumy – dopiero po 2-3 dniach od kontaktu). Ogniska wyprysku rozmieszczone są w sposób charakterystyczny w miejscach narażonych na działanie czynnika szkodliwego (np. tylko na stopach w przypadku uczulenia na barwniki lub impregnaty skóry, z której wykonane jest obuwie; wokół pępka – na metal w guziku spodni; za uchem i na dekolcie – na składniki perfum; na całej lub prawie całej skórze – na substancje zawarte w wodzie wodociągowej czy płynie do kąpieli) i mają postać skupisk drobnych, silnie swędzących grudek lub pęcherzyków na zaczerwienionym podłożu.



Wyprysk potnicowy

Wbrew nazwie nie zawsze wiąże się ze zwiększoną potliwością, choć pojawia się najczęściej w ciepłej porze roku. Występuje zwykle u dzieci starszych i młodych dorosłych, często współistnieje z innymi rodzajami wyprysku. Ma postać drobnych, mocno napiętych, swędzących pęcherzyków, umiejscawiających się na wewnętrznych powierzchniach dłoni i/lub stóp, a jego przebieg jest najczęściej nawrotowy. U wielu chorych nie udaje się powiązać nawrotów z żadnymi określonymi czynnikami. W części przypadków mogą je wyzwalać zakażenia grzybicze lub bakteryjne, niekiedy zaś reakcje alergiczne na sole metali zawarte w wodzie wodociągowej i pożywieniu. Ostateczne rozpoznanie stawia zwykle dermatolog na podstawie obrazu klinicznego i badań dodatkowych, np. testów płatkowych.