Co to jest rybia łuska i skąd się bierze?
Nazwa „rybia łuska” obejmuje całą grupę zaburzeń rogowacenia skóry, wskutek których powierzchowne komórki naskórka nie złuszczają się - jak u zdrowego człowieka - w sposób niewidoczny, lecz tworzą nawarstwienia przybierające postać łusek (a w ciężkich postaciach - płytek przypominających pancerz, albo pęcherzy). Większość przypadków jest uwarunkowana genetycznie. Ujawnia się w okresie noworodkowym lub niemowlęcym - przy czym najczęściej występuje postać najlżejsza, czyli rybia łuska zwykła - i niekiedy jest skojarzona z innymi zaburzeniami rozwojowymi. Rzadko występuje rybia łuska nabyta, która pojawia się u osób dorosłych w przebiegu ciężkich chorób ogólnoustrojowych.
Skóra osoby dotkniętej rybią łuską zwykłą już w pierwszych miesiącach życia jest sucha i szorstka, przeważnie z cechami wzmożonego rogowacenia przymieszkowego („tarka” na zewnętrznych powierzchniach ramion i ud). Później pojawia się złuszczanie naskórka w formie drobnych białych łusek, które mogą objąć całą skórę za wyjątkiem zgięć stawowych (chyba, że współistnieje atopowe zapalenie skóry, czyli zmiany rumieniowe i wypryskowe, zajmujące właśnie te okolice). Ta postać rybiej łuski nie jest groźna dla zdrowia i życia - trzeba ją traktować jako defekt kosmetyczny, którego wyleczyć się całkowicie nie da, ale odpowiednia pielęgnacja czyni go mniej widocznym. Z wiekiem często obserwuje się jego złagodzenie.
Pozostałe odmiany rybiej łuski trzeba już traktować w kategoriach zmian chorobowych.
Rybia łuska związana z płcią występuje tylko u mężczyzn; w tej postaci łuski są większe i ciemniejsze, mogą zajmować całą skórę i słabo reagować na zabiegi pielęgnacyjne, a niekiedy współistnieją z nimi różne inne zaburzenia rozwojowe, np. zaćma.
Bywają także postacie wrodzone, w przypadku których defekty skóry są tak duże, że mogą doprowadzić do śmierci dziecka w okresie noworodkowym z powodu odwodnienia (przez pęknięcia zeskorupiałego naskórka sączy się płyn tkankowy) i zakażeń, albo do trwałego kalectwa (zniekształcenia powiek, nosa, ust, zniszczenie rogówki oka itd.).

Co można zrobić dla złagodzenia objawów rybiej łuski?
Pacjent może pomóc sam sobie tylko w lżejszych postaciach choroby, tj. rybiej łusce zwykłej i związanej z płcią. Pozostałe wymagają złożonego postępowania specjalistycznego, których omówienie wykracza poza ramy tej rubryki.
Podstawą łagodzenia zmian skórnych jest systematyczne stosowanie preparatów kosmetycznych, ułatwiających złuszczanie nawarstwionego naskórka, nawilżających i natłuszczających. Bardzo korzystne działanie mają preparaty z mocznikiem, który wykazuje działanie złuszczające (zwłaszcza w większych stężeniach), a równocześnie ułatwia zatrzymywanie wody w naskórku. Można do nich zaliczyć całą gamę kremów i balsamów Xerialine i Xerial (Laboratorium SVR) oraz serię Oxeril z mocznikiem (Oceanic). Natomiast równoczesne nawilżanie i natłuszczanie zapewniają: Ceralan i Aqualan L (Orion) - ten ostatni szczególnie dobry na skórę twarzy; Unibasis (Pampa); Trixera (Avene); gamy produktów Emolium (Nepentes), Balneum (Hermal), Oilatum (Stiefel).