Jak powstaje opryszczka? Czy to prawda, że dostaje się jej wskutek przemarznięcia?
Pogląd ten, znajdujący odzwierciedlenie w ludowej nazwie tego schorzenia („zimno”), jest prawdą tylko o tyle, że oziębienie jest jednym z czynników mogących prowokować nawroty opryszczki. Do tego, aby one wystąpiły, niezbędne jest przede wszystkim wcześniejsze zakażenie określonym drobnoustrojem – wirusem opryszczki zwykłej (HSV-1). Dochodzi do niego najczęściej we wczesnym dzieciństwie. Pierwotne zakażenie zwykle ma postać zapalenia jamy ustnej z występowaniem bolesnych pęcherzyków i powierzchownych owrzodzeń na błonie śluzowej, ale może również przebiegać bezobjawowo. Wirus pozostaje w zwojach nerwowych nerwu trójdzielnego – dlatego następne nawroty opryszczki lokalizują się na skórze lub błonach śluzowych twarzy, najczęściej warg (stąd nazwa: opryszczka wargowa) lub skrzydełek nosa, rzadziej policzków i małżowin usznych, najrzadziej (na szczęście, bo w tej lokalizacji możliwe są groźne powikłania) oczu.
Może tam przebywać w stanie utajenia przez całe lata, ale gdy dochodzi do spadku odporności spowodowanego czynnikami działającymi miejscowo na skórę (oziębienie, nasłonecznienie, podrażnienie np. po goleniu lub po zabiegu kosmetycznym) albo na cały organizm (infekcja, stres), uaktywnia się i powoduje miejscowy nawrót zakażenia. Objawia się on najpierw pieczeniem i świądem zajętego obszaru skóry, następnie pojawiają się w tym miejscu liczne, drobne, bolesne i swędzące pęcherzyki wypełnione przezroczystym płynem, które po kilku dniach pękają, pozostawiając strupy. Jeżeli nie zostaną wtórnie zainfekowane, goją się po okresie około tygodnia – 10. dni bez pozostawienia blizn. W przypadku lokalizacji ocznej zmiany mogą powstawać nie tylko na skórze powiek, ale także na spojówce lub rogówce oka. Pojawia się wówczas uczucie ciała obcego pod powieką, przekrwienie spojówki, ból i wzmożone łzawienie oraz światłowstręt.
Inny typ wirusa (HSV-2) wywołuje zakażenie nieco mniej rozpowszechnione, mianowicie opryszczkę narządów płciowych. Przebiega ona w sposób podobny jak opryszczka wargowa, z tym że zmiany lokalizują się na skórze i błonach śluzowych warg sromowych, pochwy i szyjki macicy u kobiet, a prącia i moszny u mężczyzn. Infekcja pierwotna ma na ogół przebieg ostry, z podwyższoną temperaturą i znacznymi dolegliwościami bólowymi, natomiast nawroty mogą być skąpoobjawowe lub wręcz trudne do zauważenia (gdy zmiany pojawiają się np. tylko na szyjce macicy).

Czy można zapobiec zakażeniu opryszczką?
W przypadku opryszczki wargowej nie jest to łatwe, ponieważ wirus przenosi się zarówno poprzez bezpośredni kontakt z chorym (pocałunek), jak też – choć w mniejszym stopniu - drogą kropelkową (mikroskopijne drobiny śliny rozprzestrzeniające się podczas mówienia) i przez zakażone przedmioty. Niemniej jednak ryzyko zakażenia jest znacznie mniejsze, jeśli osoba z czynnymi zmianami opryszczkowymi unika bliskiego kontaktu z małymi dziećmi (bo to one zarażają się najczęściej) i szczególnie starannie przestrzega zasad higieny (myje ręce po każdym dotknięciu zakażonej skóry; nie używa wspólnie z innymi członkami rodziny mydła, ręcznika, gąbki, kosmetyków do makijażu, jak również nie pije z nimi z jednego kubka czy butelki).
Opryszczka narządów płciowych przenosi się przede wszystkim drogą kontaktów seksualnych, toteż wierność stałemu partnerowi znacznie zmniejsza możliwość zakażenia. Należy jednak pamiętać też o innych możliwościach przenoszenia infekcji- jak używanie przez kilka osób jednego ręcznika, mydła, miednicy, czy rozpowszechnione zwłaszcza wśród nastolatek pożyczanie sobie strojów kąpielowych i gimnastycznych. Kobieta, która kiedykolwiek miała objawy mogące wskazywać na takie zakażenie, nawet jeśli ustąpiły samoistnie, powinna ten fakt zgłosić swojemu ginekologowi, gdyż:

• uczynnienie infekcji opryszczkowej na krótko przed porodem może być przyczyną ciężkiego, nawet śmiertelnego zakażenia noworodka, czemu można zapobiec przez wykonanie cięcia cesarskiego,


• nawracająca infekcja wirusowa jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób nowotworowych, konieczny jest zatem regularny nadzór lekarski.

Jak leczy się opryszczkę?
Ponieważ jak na razie nie ma skutecznego środka zapobiegającego występowaniu nawrotów opryszczki, pozostaje jedynie leczenie objawowe. Zastosowanie wkrótce po wystąpieniu pierwszych objawów (pieczenie, świąd) leku przeciwwirusowego w kremie lub żelu (Antivir, Awirol, Hascovir, Herpex, Polvir, Ranviran, Virolex, Viru-Merz, Vratizolin, Xorovir, Zovirax) hamuje namnażanie się wirusa, łagodząc dolegliwości i skracając czas ich trwania; podobnie, choć słabiej, działa wyciąg z ziela melisy (maść Meliherp). W razie pojawienia się zmian na błonach śluzowych stosuje się pędzlowanie lub płukanie środkami antyseptycznymi i przeciwbólowymi: w jamie ustnej Kamistad Gel, Hascosept, Sachol, Tantum Verde, a w obrębie narządów płciowych - Azucalen, Azulan, Azuseptol, Tantum Rosa. Na rozwinięte już wykwity opryszczkowe na skórze można aplikować maści, pasty lub płyny o działaniu wysuszającym i ściągającym , jak np. Dermopur, Pasta cynkowa, Pudroderm, Pudrospan, Tormentiol, Variderm. Maści z antybiotykiem mogą być przydatne jedynie w razie bakteryjnego nadkażenia wykwitów opryszczkowych (o ich zastosowaniu decyduje lekarz), nie wolno natomiast w żadnej fazie choroby używać maści steroidowych (np. hydrokortyzonowej, a tym bardziej silniejszych). Nie należy też próbować leczyć na własną rękę opryszczki umiejscowionej w narządzie wzroku; nawet jeśli pamiętamy, co poskutkowało poprzednim razem, zmiany powinien obejrzeć i leczenie ustalić okulista.